1828’de İstanbul

1828’DE İSTANBULOsmanlı İmparatorluğu’nun Hâlihazırdaki Donanma ve Askeri Gücü ve Kaynakları Hakkındaki Raporla Birlikte Türk Başkenti ve Eyaletlerindeki On Altı Aylık İkamet Charles Mac Farlane (1799- 1858) İskoç asıllı bir yazardır. 1816-1827 yılları arasında İtalya’da yaşamış ve bu ülkeye ilişkin kitaplar da yazmıştır. İtalyanca, Fransızca ve Almanca bilmektedir. 1828- 1828 yılları arasında İstanbul’a gitmek amacıyla çıktığı seyahatte İzmir, Manisa ve Çanakkale bölgesini de gezmiştir. Buraların antik çağdan kalan tarihi eserleriyle olduğu kadar ekonomisi ve sosyal yaşamıyla da ilgilenmiştir. Toplam on altı ay boyunca Osmanlı topraklarında kalan Mac Farlane, kitabını ve gözlemlerini Yunan İsyanı ve sonuçları ile II. Mahmud dönemi Osmanlı ordusunun kurulması ve çağdaşlaştırılması etrafında yazmıştır. Bu iki ana izleği hiç kaybetmeden sosyal yaşam, Müslim-gayrimüslim ilişkileri, Ermeni, Rum ve Yahudi toplumlarının durumu, bayram kutlamaları, eğlence hayatı, tarikat ve tekkeler, Levantenler, elçilikler hakkında kayda değer gözlem ve tespitler yapmıştır. Türkiye’ye gelmeden önce Avrupa’da Osmanlılar hakkında yazılmış kitapları ve seyahatnameleri okumuş, gözlemlerini bu bilgiler ile karşılaştırıp değerlendirmeye sokmuştur. 1827’deki Navarin Savaşı’nın haberini İzmir’de almış, 1828-29 Osmanlı- Rus savaşı sırasında İstanbul’da bulunmuştur. Bu dönem Osmanlı tarihinin belki de en bunalımlı, en sorunlu yıllarıdır. Charles Mac Farlane’nin elinizdeki eseri de yazarının önyargılı yaklaşımı dikkate alınarak okunduğunda bu döneme Osmanlı başkentinden tanıklık etmektedir. Önyargıları o dönemde Avrupa’da geçerli oryantalist bakış açısının “Doğu, tembel, fanatik, gelişmeye kapalı, kendi kendini yönetemeyen toplumlardan oluşur” yaklaşımını yansıtmaktadır. Bu anlayış veri kabul edilip okunduğunda “1828’de İstanbul” kitabı 19. yüzyıl Osmanlı yaşamının canlı bir tasvirini ilginç bir biçemle sunarken Avrupa’nın doğu dünyasına bakışının düşünsel zeminini de çırılçıplak yansıtmaktadır.